بخش اول از نحوه گزارش نویسی در مرحله گودبرداری (خاکبرداری)

 

 

متن پیش روی برگردان فایل صوتی تدریس دوره ی  آموزش جامع حقوق مهندسی در ساخت وساز شهری ایران در ساخت وساز شهری با تدریس مهندس کامیار میررضوی پژوهشگر و مدرس حقوق مهندسی ایران است که به همت گروه نگارش تیم پشتیبانی دوره آموزش حقوق مهندسی آماده و در اختیار شما قرار گرفته است.

مرجع حقوق مهندسی ایران همیار و همراه جامعه مهندسی ایران

 

  • عنوان گزارش گودبرداری را گزارش خاکبرداری نیز می گویند که این گزارش یکی از مهمترین گزارشات مهندس ناظر به لحاظ حقوقی می باشد چرا که حوادث ایجاد شده در این مرحله آثار و تبعات حقوقی و کیفری بسیار زیادی داشته و دارد که در سفر دوم و سوم به تفصیل به آن پرداخته خواهد شد. چه بسا مهندسین ناظری هستند که در محاکم قضایی محکوم به پرداخت خسارات زیادی شده اند، شامل پرداخت مبالغ از 20 میلیون تومان تا 600 میلیون تومان. گاهی سهم تقصیر ناظرین در این حوادث از 5 درصد تا 60 درصد رقم خورده است و گاهی علاوه بر پرداخت وجه نقد، محکومیتهای حبس از شش ماه تا چهار سال و نیم نیز برای مهندسین صادر شده است.

پرونده های حوادث جانی ناشی از گودبرداری به دستور دادستان استان تهران که به سایر استانها هم تسری پیدا کرده، مستقیما به دادگاه جنایی ارجاع داده می شود که در سفرهای آتی شرح داده خواهد شد که دادگاه جنایی چه تفاوتی هایی با دادگاه کیفری دارد بعنوان مثال در دادگاه جنایی ابتدا متهم (مهندس ناظر و سازنده) را بازداشت کرده و سپس به جرم ایشان رسیدگی می شود اما در دادگاه کیفری، بازپرس دادسرا به کمک کارشناسان، پرونده را مطالعه کرده و اتهام را بررسی نموده و اگر متهم تبرئه نگردد آنگاه مجازات می شود. درواقع به تشخیص دادستان اگر عوامل سازنده ساختمانِ در حال گودبرداری باعث ایجاد خسارت جانی به ساکنین ملک مجاور شوند این جرم از مصادیق جرم جنایی است و باید در دادسرای جنایی مورد بررسی قرار گیرد.

مباحث این موضوع بطور عمیق در جلسات آتی شرح داده خواهد شد و عجالتا در این جلسه مطالب بصورت سطحی عنوان می گردد.

  • در این جلسه به شرح نحوه گزارش نویسی مهندسین ناظر در مرحله گودبرداری پرداخته می شود و آنجا که آثار و تبعات این موضوع برای مهندسین محاسب و مجری نیاز به یکسری پیش نیاز است در نتیجه این موارد در آینده تشریح می گردد بعنوان مثال مهندس محاسبی که از ارائه نقشه سازه نگهبان استنکاف نموده بود محکوم به ماده 293 قانون مجازات اسلامی شد، به این معنی که رفتار ایشان به منزله قتل عمد تلقی شد و حکم اعدام و قصاص برای مهندس محاسب صادر گردید که در دادگاه تجدید نظر حکم قتل عمد به قتل غیر عمد تبدیل شد.

لازم است مهندسین ناظر توجه نمایند که پس از حمل نخاله های حاصل از تخریب به مالک تذکر دهند تا اقدام به خاکبرداری نکرده و نسبت به ساخت سازه نگهبان مطابق نقشه مصوب اقدام نماید که نیاز به حفر چاه های کنار پلاک مجاور توسط مقنی می باشد. بعنوان مثال عمق گودبرداری 4 متر است و در نقشه، عمق چاه،  5 متر با فاصله 3 متر قید شده که پس از قرار گرفتن قیدهای عمودی درون چاه تا تراز زیر بتن فونداسیون، بتن ریزی می گردد، علاوه بر آن، نقشه دارای قیدهای افقی و مایل نیز می باشد که قیدهای افقی در حد فاصل اعضای عمودی در محل مناسب نصب می شود و از آنجا که نصب اعضای مایل سازه نگهبان تا قبل از خاکبرداری میسر نیست، بنابراین حتما باید سپر خاکی (پشته خاکی) در سمت پلاک مجاور حفظ گردد که عرض آن معمولا 60 الی 70 درصد عمق گود می باشد که پس از اتمام خاکبرداری لازم است اعضای مایل و خرپایی اجرا گردد.

  • توصیه اکید می گردد طی دستورکاری از مالک زمان شروع به کار، درخواست شود راننده بیل یا لودر، نخاله های حاصل از تخریب را برداشته و وقتی به رقوم صفر-صفر رسید تسویه حساب کرده و لودر و بیل مکانیکی محل را ترک کنند. اغلب از سوی راننده لودر، بیل، پیمانکار خاکبرداری و همچنین مالک مقاومت های جدی با ناظر می شود مبنی بر اینکه خاکبرداری بطور کامل بایستی انجام شود و سپس سازه نگهبان اجرا گردد. اغلب حوادث مربوط به گودهایی که ریخته شده دقیقا به همین دلیل بوده و ناظرین اظهار داشته اند که این موضوع را شفاها تذکر داده­اند اما بدیهی است که در دادگاه این دلایل  پذیرفته و قابل اثبات نیست. بنابراین  ناظرین باید یک دستور کار تهیه و قبل از شروع خاکبرداری و اواخر عملیات تخریب به مالک داده و رسید اخذ نمایند (این دستور کار بعضا بدون گزارش به شهرداری، ناظرین را نجات می­دهد)

پس از اینکه دستور کار به مالک ابلاغ شد یک گزارش در ابتدای شروع بکار ماشین آلات در جمع آوری نخاله ها به شهرداری داده شود با این محتوا که: “مالک اجازه خاکبرداری ندارد و فقط باید نخاله برداری کرده و سپس سازه نگهبان اجرا شود و پس از آن شروع  به خاکبرداری (گودبردای) نماید.”

این مطلب هم میتونه مفید باشه  جلسه پانزده 15 ، توضیحات تکمیلی از بیمه مسئولیت مهندسین ناظر و طراح ، توضیحات در مورد گزارشات خارج از موعد مهندسین ناظر و بررسی آثار و تبعات آن در شورای انتظامی و محاکم قضایی

ارائه این دو مدرک، ناظر را تبرئه خواهد کرد. بارها دیده شده همین مالکین در روز دادگاه اظهار می­کنند «ناظر تذکر لازم را نداده» که یک نمونه آن، گود تهران پارس است که ناظر 30 درصد تقصیر گرفت اما اگر این دو مدرک را ابلاغ می کرد به طور کامل تبرئه می­شد. (1-دستور کار قبل از شروع عملیات خاکبرداری 2-گزارش خاکبرداری به شهرداری چند ساعت قبل از شروع گودبرداری)

  • لازم به توضیح است که گاهی ثبت گزارش و دستور کار در شهرداری توسط ناظرین با توجه به اینکه بعضا از سوی شهرداری اقدامی انجام نمی­پذیرد، گمان اینکه مسئولیت از گردن ناظر سلب شده و قطعا در هر محکمه ای تبرئه خواهد شد، تصور اشتباهی است زیرا مراحل زیادی برای تبرئه شدن وجود دارد. ولی بهترین راه کار این است که ناظر در زمان شروع عملیات خاکبرداری (گودبرداری) پای کار حاضر شده و هنگامی که نخاله برداری تمام شد دستور توقف عملیات خاکبرداری را داده و آنرا منوط به اجرای سازه نگهبان نماید

در این شرایط بهتر است ماشین آلات از کارگاه خارج شوند که  گاهی ناظرین با اعتراض مالک و رانندگان مواجه می شود در اینصورت ناظر میبایست سیاست به خرج داده و با برخورد قاطع مقابل اعتراض آنها بیاستد در غیر اینصورت باید حضوری به شهرداری رفته تا از این طریق اقدام نماید.

  • اگر چنانچه شرایط محل خاکبرداری طوری بود که نیاز به وسیله خاصی برای گودبرداری باشد با توجه به اینکه ناظر ساختمان اختیار تام دارد، می تواند این تفاوت را بین لودر و بیل مکانیکی تشخیص داده و آنرا به سازنده طی دستور کار کتبی تذکر دهد مبنی بر اینکه اجازه خاکبرداری با توجه به شرایط پلاکهای مجاور توسط لودر یا بابکت ممنوع است چرا که ممکن است هنگام خاکبرداری به دیوار ساختمان مجاور فشار آید.

نکته دیگر اینست که پس از اجرای سازه نگهبان، می بایستی سپر خاکی بطور ناگهانی برداشته نشود که در جلسات آینده، روش برداشتن سپر خاکی و جایگزین کردن دیوار حائل یا اعضای ضربدری بجای آن شرح داده خواهد شد.

در خصوص محل اجرای عضو افقی سازه نگهبان (سینه بند) لازم به ذکر است که این عضو باید در محلی از پلاک مجاور کار شود که نیروی برشی خاک وجود دارد. در واقع برای ساختمانهای فرسوده که فاقد فونداسیون هستند و دیوار باربر آنها بر روی خاک احداث شده می بایستی بررسی گردد که آیا زیر دیوار بابر، شفته آهک ریخته شده است یا خیر؟ درصورت اجرای شفته آهک، بایستی زیر آن تراشیده شده و زیر مسیر شفته آهک، عضو افقی اجرا شود تا زاویه 45 درجه برش خاک، مهار گردد. اهمیت این موضوع در حوادثی که بوجود آمده، دیده می شود که مهندس محاسب در نقشه سازه نگهبان محل اجرای عضو افقی را مشخص کرده بطوری که محل مشخص شده در نقشه با محل برش خاک پلاک مجاور مطابقت نداشته و باعث ریزش ساختمان شده است در اینگونه پرونده ها علاوه بر مهندس محاسب، ناظر ساختمان هم سهم تقصیر دریافت کرده است به این دلیل که ناظر بایستی نسبت درک مکانیک خاک تسلط داشته و این مغایرت را تشخیص می داد.

این مطلب هم میتونه مفید باشه  جلسه هشت 8 ، بخش اول از نحوه پر کردن فرم گزارش مرحله ای مهندسین ناظر و توضیحات مربوط به آن و فرم خام گزارش مرحله ای تحت Excel

همچنین در صورت ایجاد فاصله بین اعضای سازه نگهبان با خاک یا دیوار پلاک مجاور، می بایست محل درز با مصالح مناسب، فیلر گیری شود. مصالح فیلرگیری عبارت است از 60% گچ زنده، 40% سیمان که با ماسه و در صورت نیاز با آجر ترکیب شده و اجرا می گردد.

  • گاهی دیده می شود دهانه عضو افقی بدلیل فاصله زیاد قیدهای عمودی، بیشتر است و امکان دارد در صورت فشار از طرف پلاک مجاور، خم شود (به اصطلاح شکم دهد) در این حالت پیشنهاد می گردد ناظر دستور اجرای پشت بند در وسط دهانه عضو افقی به سازنده داده و این موضوع را طی یک دستورکار ابلاغ نماید.

موضوع دیگر اینکه گاهی ناظرین در گزارشات خود از واژه های متفاوتی برای سپر خاکی  یا پشته خاکی استفاده می کنند از جمله این اصطلاحات غلط می توان به عبارت “خاک انباشته شده”! اشاره کرد که تفاسیر متفاوتی در محاکم قضایی از آن می شود. بنابراین حتما از واژه سپر خاکی یا پشته خاکی در گزارشات استفاده شود.

روشهای متفاوتی برای طرح سازه نگهبان متناسب با عمق گود موجود است بعنوان مثال برای عمق تا 4 الی 5 متر روش سازه نگهبان خرپایی متداول است و یا برای عمق بیش از 5 متر روش بارت و تا 20 متر روش تاپ داون مرسوم است روش دیگری با عنوان نیلیگ هم وجود دارد که استفاده از این روش آثار و تبعات حقوقی برای سازنده و ناظر خواهد داشت که در جلسات آتی شرح داده خواهد شد.

  • موضوع بعدی اینست که برای برداشت سپر خاکی به هیچ وجه نباید آنرا یکباره برداشت بطور مثال اگر طول سپر خاکی 20 متر و ارتفاع آن 4 متر و ضخامتش 2 متر باشد برای اجرای فونداسیون حتما باید محل سپر خاکی، آرماتور انتظار کار گذاشته شود. تا به تدریج پس از برداشت سپر خاکی اقدام به بتن ریزی فونداسون کرد.

دقت به این موضوع لازم است که محل ستونهای اصلی اسکلت ساختمان نباید با عضوهای قائم سازه نگهبان در یک راستا باشند همچنین برای جایگزین کردن سپر خاکی می بایست از عضو ضربدری استفاده شود راه دیگر اینست که باید به تدریج و هر دهانه بصورت مجزا سپر خاکی را برداشته و پس از اجری فونداسیون، محل سپر خاکی با اجرای دیوار حائل یا دیوار آجری 35 سانی جایگزین گردد. سایر دهانه ها نیز به همین شکل بایستی اجرا شود و از برداشت سپر خاکی بطور یکجا، با دستور ناظر جلوگیری شود. ارائه دستور کار و گزارش به مرجع صدور پروانه درصورت تخلف الزامی است.

 

  • برداشت ناگهانی سپر خاکی را می توان به آجری زیر چرخ یک کامیون که در سراشیبی پارک کرده تشبیه نمود، اگر چنانچه این آجر از زیر چرخ کامیون برداشته شود کامیون حرکت کرده و باعث حادثه خواهد شد در مورد برداشت سپر خاکی هم اگر بصورت یکجا برداشته شود خاک زیر ساختمان حرکت کرده و موجب ریزش پلاک مجاور می شود گاهی هر متر طول خاک زیر دیوار باربرِ ساختمانِ سه طبقه حدود 60 الی 90 تن فشار را تحمل می کند.

اغلب مالکین و سازندگان دیدگاه غیر فنی به این موضوع دارند و اقدام به برداشت سپر خاکی بطور یکجا می کنند که در این حالت ناظر ساختمان باید با ارائه مکاتبات مناسب مراتب را با ذکر جزئیات به مراجع و شخص مالک یا سازنده اعلام کرده و تذکر دهد. از طرفی ناظر بایستی بطور شفاهی نیز سازنده را از این موضوع آگاه کرده و توجیه نماید که با برداشت سپر خاکی، خاک زیر فونداسیون ساختمان هوازده شده و اصطلاحا پودر می شود این در حالی است که فرصت کافی برای اجرای دیوار حائل مقابل خاک زیر فونداسیون نیست در نتیجه باید با دوغاب سیمانی پوشیده گردد.

  • گاهی در نقشه های مصوب، مهندس محاسب طرح دیوار آجری برای دیوار حائل زیر فونداسیون پلاک مجاور ارئه می کند. باید دقت نمود که ضخامت دیوار آجری حتما بایستی 35 سانتی متر باشد (درصورت مغایرت با نقشه می توان با محاسب مکاتبه نمود) همچنین اجرای دیوار آجری قواعدی دارد، آجر استفاده شده در دیوار باید زنجاب شود
این مطلب هم میتونه مفید باشه  جلسه چهل و سه 43 ، شرح روابط حقوقی و فنی و مالی فی مابین مهندسین چهار ناظره

نقل یک خاطره از قول جناب مهندس میررضوی در خصوص اهمیت زنجاب (غرق آب) آجر:

«حدود 6 سال پیش در سمت خیابان گیشای تهران، ساختمانی را تحت نظارت داشتم که دو پلاک مجاور آن نوساز و مستحکم بود، عملیات تخریب نیز با بیل مکانیکی در حال انجام بود. دیوار ظلع غربی ساختمانِ در حال تخریب یک دیوار آجری 35 سانتی به طول 5 متر و ارتفاع 4 متر بقدری سفت بود که کارگران با ابزار دستی قادر به تخریب آن نبودند در نتیجه بیل مکانیکی اقدام به واژگونی دیوار نمود، تا دیوار تخریب شود اما دیوار بصورت یک پانل یک تکه بر روی زمین افتاد، بدون اینکه ترک بخورد. کارگران با پتک نمی توانستند دیوار را تخریب کنند و حتی چندین بار بیل مکانیکی دیوار را برداشته و به زمین انداخت. تصمیم گرفتم دیوار را از نزدیک ببینم که چگونه کار شده و آسیبی نمی بیند. پس از بررسی، ملاحظه کردم هیچ مصالح دیگری بجز آجر و ملات ماسه سیمان در دیوار به کار نرفته است. یک معمار قدیمی در کنارم بود و به نکته ای اشاره کرد، اینکه در قدیم معماران برای اجرای دیوار آجری، آجر را زنجاب می کردند و همین موضوع باعث سفت شدن دیوار شده است، در واقع زنجاب آجر باعث هیدراتاسیون سیمان و یکپارچه شدن آجرها می شود.

در همان کارگاه کار پژوهشی انجام دادم به این شکل که سه نوع دیوار با یک کارگر اجرا کردم اولی با آجر خشکه، دومی آجری که روی آن آب پاشیده شده و سومی با آجری که زنجاب شده بود (آجرها نیم ساعت داخل بشکه آب مانده بود تا کاملا مرطوب شود)»

  • «بعد از چند روز، دیوار آجری اول با ضربه پا شکست، دیوار دوم توسط تیشه، رج به رج قابل تخریب بود اما دیوار سوم عملا به قدری سفت بود که بطور یک پانل سفت به راحتی قابل تخریب نبود. از آن موقع به اهمیت زنجاب آجر پی بردم»

در مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان و نشریه 55 نوشته شده است مقاومت برشی دیوار آجری صفر است درحالیکه این آزمایش ثابت می کند این جمله در آیین نامه اشتباه است بنابراین اگر دیوار آجری به درستی اجرا گردد مقاوت برشی بالایی دارد. در مورد این موضوع مقاله ای به دفتر تدوین مقررات ملی نوشته و ارائه شده است تا در چاپ جدید مباحث مورد بررسی و تجدید نظر قرار گیرد.

با توجه به این توضیحات، لازم است ناظرین این موضوع را طی دستور کار، به مالک و سازنده ابلاغ نمایند تا در اجرای دیوار حائل در مقابل خاک پلاک مجاور، لحاظ گردد.

  • نکته دیگری در اجرای دیوار حائل وجود دارد و آن اینست که بین دیوار حائل و خاک پلاک مجاور، فاصله ای ایجاد می شود که برای پر کردن این فاصله بایستی پس از اجرای هر چند رج آجر، بتن رقیقی بین آجر و خاک پر شود. گاهی میتوان پشت دیوار را با مش آرماتوربرای استحکام بیشتر، مسلح کرد.

این صفحه را در شبکه های اجتماعی با دوستان و همکارانتان به اشتراک بگذارید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

فهرست
پشتیبانی سایت
تیم پشتیبانی

سلام🙂! سوال خود را در واتسآپ برای تیم پشتیبانی ارسال کنید

تیم پشتبانی بزودی پاسخ میدهد

درخواست خود را به شماره 100088100088 تیم پشتیبانی ارسال کنید